De zon komt langzaam op boven het vlakke polderlandschap terwijl ik over een smal bruggetje wandel in Oostzaan, een dorpje van slechts 9.733 inwoners op amper 12 kilometer van Amsterdam. Dit is misschien wel het best bewaarde geheim van de Zaanstreek – een authentiek polderdorp dat ontsnapt is aan de overtoerisme-tsunami die de nabijgelegen Zaanse Schans overspoelt met 2,6 miljoen bezoekers jaarlijks.
Mijn lokale gids Pieter fluistert bijna als hij zegt: “We willen niet te luid praten over Oostzaan. Kijk wat er met de Zaanse Schans is gebeurd.” En terwijl we langs historische houten huizen wandelen, begrijp ik precies wat hij bedoelt.
Het perfecte anti-Zaanse Schans alternatief
Oostzaan is een van de drie oudste dorpen in de Zaanstreek en biedt dezelfde historische waarde als de overvolle Zaanse Schans, maar zonder de mensenmassa’s. Het dorp strekt zich uit over 16,13 km², waarvan bijna 30% water is – een veelzeggend cijfer dat verklaart waarom het landschap zo bijzonder is.
Wat Oostzaan echt onderscheidt is het Oostzanerveld – een spectaculair veenweidelandschap met honderden kleine eilandjes die alleen per boot toegankelijk zijn. Dit natuurlijke labyrint heeft het dorp beschermd tegen massatoerisme, net zoals Westzaan toont dat dorpen in de Zaanstreek kunnen overleven zonder overweldigd te worden door toerismemassa’s.
De Twiskemolen uit 1572 staat hier nog steeds trots, een werkend monument dat water uit de polder maalt zonder de €17,50 entreeprijzen die je elders betaalt. Terwijl de Zaanse Schans vanaf 2026 zijn eerste entreegeld invoert, blijft Oostzaan volledig gratis toegankelijk.
“Toeristen komen hier, kijken verbaasd rond en vragen zich af waarom ze nog nooit van deze plek gehoord hebben. Ze kunnen niet geloven dat zoiets authentieks nog bestaat zo dicht bij Amsterdam.”
Authentieke poldercultuur zonder massa’s
In het centrum van Oostzaan vind je de Grote Kerk uit 1760, een prachtig voorbeeld van klassieke Nederlandse kerkarchitectuur. Wandel door de smalle straatjes en je ontdekt een dorp dat zijn authenticiteit heeft behouden, vergelijkbaar met het authentieke Zuiderwoude dat zijn karakter heeft weten te bewaren ondanks de nabijheid van Amsterdam.
Het dorp kent een fascinerende sociale indeling tussen Noordelingen, Kerkbuurters en Zuiderlingen – een eeuwenoude verdeling die nog steeds subtiel aanwezig is. Deze culturele eigenaardigheden maken Oostzaan tot een levend openluchtmuseum, maar dan zonder de kunstmatigheid die je elders vindt.
Recreatiegebied Het Twiske aan de oostzijde biedt 650 hectare natuur voor wandelen, fietsen en zwemmen. Dit waterrijke landschap doet denken aan het Normandische Pont-Audemer dat populairdere waterbestemmingen overtreft zonder overstroomd te worden door toeristen.
Wat de reisgidsen je niet vertellen
De beste manier om Oostzaan te ervaren is per fiets of boot. Huur een kano bij Boerderij De Marsen voor €15 per uur en ontdek het Oostzanerveld zoals de lokale bevolking dat al eeuwen doet. Voor de meest authentieke ervaring, bezoek op een dinsdagochtend wanneer de lokale markt plaatsvindt.
Verblijf in B&B De Vriendschap aan de Kerkstraat 1, een gerenoveerde boerderij uit 1680 waar je voor €85 per nacht kunt overnachten met uitzicht over de polders. Dit biedt de perfecte uitvalsbasis om ook De Rijp te bezoeken, dat bewijst dat historische rijkdom kan bestaan zonder commerciële uitbuiting.
Voor het beste lokale eten, bezoek Café De Drie Vergulde Vaten waar ze Zaanse Mosterdsoep serveren – een recept dat al generaties wordt doorgegeven. Ga na het eten naar de Twiskemolen tussen 13:00 en 16:00 op zaterdag, wanneer vrijwillige molenaars je rond leiden zonder ticketkosten.
Terwijl ik mijn laatste ochtend in Oostzaan doorbreng, varen Emma en ik in een houten bootje door het Oostzanerveld. Mijn 7-jarige dochter is betoverd door de eindeloze waterwereld met kleine eilandjes, en ik realiseer me dat dit precies is wat moderne reizigers zoeken: een plek die nog niet is veranderd door Instagram-filters en busladingen toeristen.
Oostzaan is wat Nederland ooit was, en wat het nog steeds kan zijn als je weet waar te zoeken. In een wereld van overtoerisme is dit dorp als een zeldzame tweede kans – een kijkje in het authentieke Hollandse leven dat elders al verloren is gegaan.